Hand made có nghĩa là làm bằng tay, chứ không phải bằng máy móc. Với người Việt chúng ta thường gọi là làm thủ công. Chính vì vậy thực phẩm hand made là một loại thực phẩm được làm bằng tay, thực phẩm được chế biến thủ công chứ không phải thực phẩm được chế biến bằng máy móc. Thực phẩm được chế bằng tay và thực phẩm được chế biến bằng máy đều có ưu thế và hạn chế riêng. Thực phẩm được chế biến bằng tay nó ra đời từ khi có loài người. Con người sinh ra có quyền được ăn, mặc, ở, học tập,..(quyền được sống). Vì vậy thực phẩm được chế biến bằng tay để đáp ứng nhu cầu về ăn uống của con người, đó là điều không phải bàn cãi. Hằng ngày chúng ta chế biến các món ăn cho bữa ăn gia đình cũng là những thực phẩm được chế biến bằng tay. Mỗi loại món ăn thì có cách chế biến khác nhau, mỗi người có cách chế biến riêng để đảm bảo món ăn được chế biến ngon, hấp dẫn, đảm bảo đủ dinh dưỡng, đảm bảo về an toàn vệ sinh thực phẩm. Một món ăn ngon nó hội tụ rất nhiều tiêu chí: ngon mắt, ngon miệng, ngon mũi, ngon tai, ...và đặc biệt là ngon cho sức khỏe.

1.Ngày xưa, các gia đình khá giả, người mẹ thường hướng dẫn cho con gái cách chế biến món ăn và may vá, thêu,...cũng từ những việc đó mà tạo nên sự khác biệt về tính cách cẩn thận, tỷ mỉ của người phụ nữ, mà người ta đã ban tặng cho người phụ nữ chữ “Nữ công ra chánh”, điều đó đã tạo nên bản sắc riêng biệt của người phụ nữ Việt Nam là hiền thục, nết na. Ngày nay cũng vậy, rất nhiều người phụ nữ, người nội trợ trong gia đình có nhu cầu nâng cao kiến thức về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm để biết cách lựa chọn, chế biến thực phẩm đảm bảo sức khỏe cho bản thân và gia đình. Đồng thời nhiều người còn theo học các khóa tập huấn về kỹ thuật chế biến các món ăn, họ cũng tự trao đổi học hỏi lẫn nhau cách chế biến một số món ăn. Nâng cao kiến thức, thực hành chế biến các món ăn, để bữa ăn luôn được thay đổi khẩu vị, để đảm bảo sức khỏe cho các thành viên trong gia đình, cũng như giữ gìn hạnh phúc gia đình, vì thế người xưa có câu: “ Người đàn ông xây nhà, đàn bà giữ tổ ấm”.

2.Chính từ sự trao đổi, học hỏi lẫn nhau, mà các bà nội trợ đua nhau tự làm thực phẩm: súc xích, kem, bánh, chè...Việc tự chế biến thực phẩm tất nhiên là đảm bảo chất lượng, đảm bảo an toàn thực phẩm, cũng như giá thành sẽ phù hợp hơn với người tiêu dùng. Khi tự chế biến, ta tiến hành tuân thủ từng khâu trong quy trình chế biến: lựa chọn thực phẩm tươi ngon, đảm bảo an toàn thực phẩm trong khi chế biến (làm sạch thực phẩm; dụng cụ chế biến, dụng cụ đựng hay bao gói thực phẩm sạch sẽ) sản phẩm làm ra sẽ đảm bảo an toàn thực phẩm, khi chế biến xong sử dụng ngay sẽ tốt cho sức khỏe. Dùng thực phẩm chế biến sẵn, nó thuận tiện những cũng tiềm ẩn rủi ro: không biến nguồn gốc của nguyên liệu thực phẩm, chất phụ gia, phẩm màu, chất bảo quản, đường,...Thực phẩm chế biến sẵn chất lượng sản phẩm và vệ sinh an toàn thực phẩm sẽ không tốt bằng các loại thực phẩm tự tay chế biến. Khi chế thực phẩm để đảm bảo an toàn về vệ sinh thực phẩm người nội trợ cần chú ý bản thân phải sạch sẽ (rửa tay sạch sẽ, móng tay cắt ngắn), không mắc một số bệnh truyền nhiễm.

Mùa hè khí hậu nóng bức mọi người thường ưa thích món ăn nguội mát. Nhưng để an toàn phải đảm bảo thời gian làm nguội & tiêu thụ thức ăn không quá 2 giờ sau khi nấu. Thức ăn cần được ăn ngay sau khi nấu sẽ tránh ngộ độc do vi khuẩn. Thức ăn quá 2 giờ sau khi nấu ở nhiệt độ phòng phải được nấu lại trước khi ăn.

3. Nói đến vệ sinh an toàn thực phẩm, người ta thường hay nói đến nguồn gốc thực phẩm. Một điều tưởng đơn giản, nhưng cực kỳ khó khăn đối với nước ta khi 80% dân số làm nông nghiệp, văn hóa lúa nước cùng với trồng trọt chăn nuôi thủ công, ai là người cấp cho chứng nhận sản phẩm. Xác định nguồn gốc thực phẩm chỉ thực hiện được khi quy mô sản xuất lớn, sản xuất công nghiệp. Việc các bà nội trợ tự tay chế biến thực phẩm, mua được các thực phẩm có nguồn gốc là điều xa rời thực tế. Điều quan trọng là những người nội trợ phải có kiến thức về dinh dưỡng để tự bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình khi biết lựa chọn các thực tươi sống, thực phẩm an toàn. Việc chế biến thực phẩm không đúng cách sẽ làm hao hụt các chất dinh dưỡng, tỷ lệ thành phần nguyên liệu để tạo thành sản phẩm không đúng, thời gian, nhiệt độ khi chế biến sẽ ảnh hưởng chất lượng sản phẩm: không ngon, mất mùi vị của thực phẩm, thực phẩm cứng hoặc cháy,..

4. Để có một thực phẩm hand made ngon lành, để các thành viên trong gia đình thưởng thức, nhất là vào những dịp cuối tuần, đặc biệt trong thời tiết nóng bức mùa hè những người nội trợ cần chuẩn bị, thiết kế ra món ăn, món ăn sẽ cho biết thành phần của nó gồm có những liệu gì, cách chế biến,...Từ món ăn, chúng ta mới chuẩn bị nguyên liệu để làm nên sản phẩm. Để có thực phẩm tự chế biến ngon, chất lượng và đặc biệt đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cần tuân thủ các quy trình một cách khoa học từ khâu chọn nguyên liệu, làm sạch nguyên liệu, trong khi chế biến, thời gian sử dụng. Chúc chị em nội trợ học hỏi, sáng chế ra nhiều món ăn ngon cho gia đình.

ThS. Nguyễn Văn Tiến - Trung tâm Giáo dục Truyền thông dinh dưỡng – Viện Dinh dưỡng